Διαχείριση ασυμπτωματικών μελισσιών σε παρουσία Αμερικανικής Σηψηγονίας

Πρόληψη, έλεγχος και περιορισμός εξάπλωσης
Η έγκαιρη ανίχνευση μολυσμένων μελισσιών και η σωστή διαχείριση των ασυμπτωματικών, αποτελούν θεμελιώδη μέτρα βιοασφάλειας για τον περιορισμό της Αμερικανικής Σηψηγονίας (American Foulbrood – AFB). Η εφαρμογή συστηματικών επιθεωρήσεων, η τήρηση αυστηρής υγιεινής και η αποφυγή μεταφοράς μολυσμένου υλικού μπορούν να μειώσουν σημαντικά τόσο τη συχνότητα εμφάνισης εστιών όσο και τον κίνδυνο ευρείας διασποράς της νόσου (Genersch, 2010; Locke et al., 2019).
Η Αμερικανική Σηψηγονία προκαλείται από το βακτήριο Paenibacillus larvae και αποτελεί μία από τις σοβαρότερες βακτηριακές ασθένειες του γόνου. Τα σπόρια του βακτηρίου είναι εξαιρετικά ανθεκτικά και μπορούν να παραμείνουν μολυσματικά σε κηρήθρες, κερί και εξοπλισμό για περισσότερα από 30–50 χρόνια (OIE Manual, 2021). Για τον λόγο αυτό, ακόμη και μελίσσια χωρίς εμφανή συμπτώματα μπορεί να λειτουργούν ως δεξαμενές μόλυνσης.
Συχνότητα επιθεωρήσεων και εποχικό πρωτόκολλο
Τα ασυμπτωματικά μελίσσια που βρίσκονται σε ακτίνα έως 3 km από επιβεβαιωμένο κρούσμα ή στο ίδιο μελισσοκομείο με μολυσμένη αποικία,
πρέπει να επιθεωρούνται:
– κάθε 7–10 ημέρες κατά την άνοιξη και τις αρχές καλοκαιριού
– κάθε 15–20 ημέρες κατά το τέλος καλοκαιριού και το φθινόπωρο
και υποχρεωτικά πριν από οποιαδήποτε μετακίνηση μελισσιών.
Η εντατική επιτήρηση είναι ιδιαίτερα σημαντική:
– την άνοιξη
– σε περιόδους έντονης ανάπτυξης γόνου
– μετά από λεηλασίες
– ή μετά από μεταφορές κυψελών.
Κατά τους χειμερινούς μήνες, όπου ο γόνος μειώνεται, πραγματοποιούνται περιορισμένοι εξωτερικοί έλεγχοι και αξιολόγηση ιστορικού ύποπτων μελισσιών.

Κριτήρια κινδύνου και εργαστηριακός έλεγχος
Συνιστάται εργαστηριακή διερεύνηση όταν:
– παρατηρούνται διάσπαρτα κελιά γόνου
– υπάρχουν βυθισμένα ή διάτρητα καλύμματα
– εμφανίζεται καφετί, κολλώδης μάζα προνυμφών
– υπάρχει χαρακτηριστική δυσάρεστη οσμή
– ή όταν υπάρχει ιστορικό κρούσματος στο μελισσοκομείο
Η επιβεβαίωση πραγματοποιείται με:
– μικροσκοπική εξέταση
– καλλιέργεια
– ή μοριακές τεχνικές PCR για Paenibacillus larvae
Μελέτες έχουν δείξει ότι αποικίες με υψηλό φορτίο σπορίων μπορούν να παραμένουν ασυμπτωματικές για μεγάλο χρονικό διάστημα, αποτελώντας σημαντική πηγή μετάδοσης.

Διαχείριση ασυμπτωματικών αποικιών
Σε ασυμπτωματικά μελίσσια που βρίσκονται σε ύποπτο ή επιβεβαιωμένα μολυσμένο μελισσοκομείο εφαρμόζονται τα εξής:
Επιθεώρηση γόνου
Γίνεται λεπτομερής έλεγχος:
– όλων των πλαισίων γόνου
– ιδιαίτερα του σφραγισμένου γόνου
– με καταγραφή πιθανών αλλοιώσεων
Αντικατάσταση κηρηθρών
Προτείνεται:
– αντικατάσταση τουλάχιστον 30% των παλαιών κηρηθρών ετησίως
– και άμεση απόσυρση πολύ σκούρων ή ύποπτων πλαισίων.
Οι παλιές κηρήθρες λειτουργούν ως σημαντικές δεξαμενές σπορίων,(Genersch, 2010; OIE Manual, 2021)
Διακοπή μεταφοράς υλικού
Απαγορεύεται:
– η ανταλλαγή πλαισίων
– η μεταφορά γόνου
– η μεταφορά μελιού
– ή η συνένωση αποικιών χωρίς εργαστηριακό έλεγχο
Τροφοδοσία
Δεν χρησιμοποιείται ποτέ:
– μέλι άγνωστης προέλευσης
– εισαγόμενη γύρη
– ή μέλι από ύποπτα μελίσσια
Εφόσον απαιτείται ενίσχυση:
– χρησιμοποιείται σιρόπι ζάχαρης 1:1 την άνοιξη
– ή 2:1 το φθινόπωρο, αποκλειστικά με καθαρούς τροφοδότες.
Πρωτόκολλο απολύμανσης και βιοασφάλειας
Η βιοασφάλεια αποτελεί κρίσιμο στοιχείο περιορισμού της νόσου.
Απολύμανση εργαλείων
Μεταξύ επιθεωρήσεων:
– τα ξέστρα και μεταλλικά εργαλεία απολυμαίνονται με φλόγιστρο
– ή εμβάπτιση σε διάλυμα καυστικής σόδας 3–5%
– ή υποχλωριώδους νατρίου 0,5%
Ο χρόνος επαφής πρέπει να είναι τουλάχιστον 10 λεπτά.
Προστατευτικός εξοπλισμός
Συνιστάται:
– χρήση γαντιών νιτριλίου μιας χρήσης
– καθαρή φόρμα εργασίας
– και αποφυγή μεταφοράς μολυσμένου εξοπλισμού μεταξύ μελισσοκομείων
Διαχείριση ύποπτου υλικού
Πλαίσια με ύποπτο γόνο:
– απομονώνονται άμεσα
– δεν αποθηκεύονται μαζί με υγιές υλικό
– και δεν επαναχρησιμοποιούνται χωρίς απολύμανση
Σε επιβεβαιωμένα κρούσματα:
οι βαριά μολυσμένες κηρήθρες καίγονται σύμφωνα με τις κτηνιατρικές οδηγίες, (Genersch, 2010; OIE Manual, 2021)
 

Πρόληψη λεηλασίας και παραπλάνησης
Η λεηλασία αποτελεί βασικό μηχανισμό μετάδοσης σπορίων.
Για τον περιορισμό της:
– μειώνονται οι είσοδοι των αδύναμων κυψελών
– απομακρύνονται άμεσα άδειες κυψέλες
– δεν αφήνονται εκτεθειμένες κηρήθρες,
– αποφεύγονται διαρροές σιροπιού
– και διατηρούνται ισχυρές αποικίες
Επιπλέον:
οι κυψέλες τοποθετούνται με διαφορετικούς προσανατολισμούς, ώστε να περιορίζεται η παραπλάνηση συλλεκτριών.
Θεσμική υποχρέωση και ειδοποίηση αρχών
Η Αμερικανική Σηψηγονία αποτελεί νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης σε πολλές χώρες της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Σε περίπτωση υποψίας ή επιβεβαίωσης:
– ενημερώνεται άμεσα η αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία
– πραγματοποιείται επίσημη επιθεώρηση
– και μπορεί να εφαρμοστούν ζώνες περιορισμού μετακινήσεων

Συμπέρασμα
Η διαχείριση ασυμπτωματικών αποικιών σε παρουσία Αμερικανικής Σηψηγονίας αποτελεί κρίσιμο πυλώνα βιοασφάλειας. Η συστηματική επιτήρηση, η έγκαιρη εργαστηριακή διάγνωση, η αυστηρή απολύμανση και η αποφυγή μεταφοράς μολυσμένου υλικού είναι απαραίτητα μέτρα για τον περιορισμό της νόσου και την προστασία της ευρύτερης μελισσοκομικής περιοχής.

Βιβλιογραφία

Genersch, E. (2010). Honey bee pathology: current threats to honey bees and beekeeping. Applied Microbiology and Biotechnology, 87, 87–97. DOI: 10.1007/s00253-010-2573-8

World Organisation for Animal Health (WOAH/OIE). Manual of Diagnostic Tests and Vaccines for Terrestrial Animals – American Foulbrood. 2021.

Locke, B., Low, M., & Forsgren, E. (2019). An integrated management strategy to prevent outbreaks and eliminate infection pressure of American foulbrood disease in a commercial beekeeping operation. Preventive veterinary medicine, 167, 48-52. DOI: 10.1016/j.prevetmed.2019.03.023