Χρήση οξαλικού οξέος

ΟΞΑΛΙΚΟ ΟΞΥ ΜΕ ΕΝΣΤΑΛΑΞΗ.

Γενικές αρχές εφαρμογής

Η εφαρμογή με ενστάλαξη διένυδρου οξαλικού οξέος (COOH)2⋅2H2O είναι αποτελεσματική κυρίως όταν τα μελίσσια δεν έχουν καθόλου γόνο. Σε αυτή την περίπτωση επιτυγχάνεται η μέγιστη αποτελεσματικότητα κατά της βαρρόα.

Παρασκευή διαλύματος (χωρίς γόνο)

• 80-100 g οξαλικού οξέος (3.5% -4.2%)

• 1 λίτρο νερό

• 1 κιλό ζάχαρη (διάλυμα 1:1)

Διαδικασία:

1. Διαλύουμε τη ζάχαρη σε νερό (κατά προτίμηση ζεστό).

2. Αφήνουμε το σιρόπι να κρυώσει πλήρως.

3. Προσθέτουμε το οξαλικό οξύ.

4. Αναδεύουμε καλά μέχρι πλήρη διάλυση.

⚠️ Σημαντικές οδηγίες χρήσης

• Το διάλυμα χρησιμοποιείται άμεσα μετά την παρασκευή.

• Δεν αποθηκεύεται – ό,τι περισσεύει απορρίπτεται.

• Επιτρέπεται μόνο μία εφαρμογή σε αυτή την περίοδο.

• Απαγορεύεται δεύτερη εφαρμογή με το ίδιο σκεύασμα.

Δοσολογία εφαρμογής

• 5 ml ανά πλαίσιο που καλύπτεται από μέλισσες

• Η εφαρμογή γίνεται:

  • στα κενά μεταξύ των πλαισίων

  • απευθείας πάνω στον πληθυσμό

Πολύ σημαντικό: σωστή εκτίμηση των πλαισίων που πατάει το μελίσσι.

Εφαρμογή όταν υπάρχει γόνος

Σε περίοδο με γόνο:

• 2 εφαρμογές ανά 10 ημέρες

Δοσολογία:

• 60-70 g οξαλικού οξέος

• 1 λίτρο νερό

• ½ κιλό ζάχαρη

➡️ Εφαρμογή: πάλι 5 ml ανά πλαίσιο

Θερμοκρασία και χρόνος εφαρμογής

• Εφαρμογή έως 35°C

• Προτιμώνται:

  • πρωινές ή

  • απογευματινές ώρες

Καθορισμός εφαρμογής σε σχέση με τον τρύγο μελιού

Η εφαρμογή οξαλικού οξέος πρέπει να πραγματοποιείται εκτός περιόδων παραγωγής και συλλογής μελιού προς ανθρώπινη κατανάλωση. Για τον λόγο αυτό, οι θεραπείες εφαρμόζονται συνήθως:
• μετά τον τελευταίο τρύγο της κύριας ανθοφορίας,
• ή κατά την περίοδο χαμηλού ή μηδενικού γόνου τον χειμώνα.

Η εφαρμογή κατά τη διάρκεια έντονης νεκταροέκκρισης ή παρουσία μελιτοθαλάμων δεν συνιστάται, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε μόλυνση των προϊόντων της κυψέλης και να επηρεάσει την ποιότητα του παραγόμενου μελιού (Rademacher & Harz, 2006; Gregorc & Planinc, 2001).

Αποτελεσματικότητα

• Υψηλότερη όταν δεν υπάρχει γόνος

• Μειωμένη όταν υπάρχει γόνος, λόγω προστασίας της βαρρόα μέσα στα κελιά

ΟΞΑΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΥΡΜΗΚΙΚΟ ΟΞΥ ΣΕ ΤΑΙΝΙΕΣ ΜΕ ΓΛΥΚΕΡΙΝΗ.

ΟΞΑΛΙΚΟ ΟΞΥ ΜΕ ΕΞΑΧΝΩΣΗ

Βασικά χαρακτηριστικά και εφαρμογή

Μια άλλη εναλλακτική λύση αποτελεί η εξάχνωση του κρυσταλλικού οξαλικού οξέος. Σε αυτή την περίπτωση, χρησιμοποιούνται ειδικές συσκευές εξάχνωσης 2,5 γρ. ανά μελίσσι η μέγιστη δοσολογία. Θερμοκρασία 220 -230 βαθμούς κελσίου. Να σημειώσουμε ότι οι δοκιμές έγιναν και σε θερμοκρασία 270 βαθμούς με λίγο μεγαλύτερη επίδραση σε σχέση με τους 230. Οι λεπτοί κρύσταλλοι (το νέφος) εισέρχονται στο εσωτερικό της κυψέλης, όπου «καταπολεμά» τα ακάρεα. Αυτή η μέθοδος μπορεί είναι χρονοβόρα και επικίνδυνη για τους μελισσοκόμους, καθώς θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα μέτρα προστασίας.

Θερμοκρασία εξάχνωσης και αποτελεσματικότητα

Η σωστή θερμοκρασία εξάχνωσης είναι κρίσιμη για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της εφαρμογής. Θερμοκρασίες περίπου 180–230°C επιτρέπουν την αποτελεσματική εξάχνωση του οξαλικού οξέος χωρίς σημαντική αποδόμηση της δραστικής ουσίας. Σε υψηλότερες θερμοκρασίες αυξάνεται ο κίνδυνος παραγωγής ερεθιστικών παραπροϊόντων και μειώνεται η σταθερότητα του σκευάσματος (Al Toufailia et al., 2015).

Παράλληλα, η παρουσία γόνου επηρεάζει σημαντικά την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, επειδή μεγάλο μέρος των ακάρεων προστατεύεται μέσα στα σφραγισμένα κελιά. Για τον λόγο αυτό, οι εφαρμογές σε περιόδους φυσικής ή τεχνητής διακοπής γόνου εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας.

Μέτρα προστασίας και ατομικός εξοπλισμός ασφαλείας

Η εξάχνωση οξαλικού οξέος απαιτεί αυστηρή τήρηση μέτρων ατομικής προστασίας, καθώς οι παραγόμενοι ατμοί και μικροκρύσταλλοι μπορεί να προκαλέσουν σοβαρό ερεθισμό στο αναπνευστικό σύστημα, στα μάτια και στο δέρμα.

Κατά την εφαρμογή συνιστάται:
• χρήση μάσκας προστασίας υψηλής απόδοσης (τύπου FFP2 ή FFP3),
• προστατευτικά γυαλιά,
• ανθεκτικά γάντια νιτριλίου,
• μακρυμάνικος προστατευτικός ρουχισμός,
• αποφυγή εισπνοής ατμών κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την εφαρμογή.

Η εφαρμογή πρέπει να πραγματοποιείται σε ανοικτό και καλά αεριζόμενο χώρο, ενώ ο χειριστής πρέπει να αποφεύγει να στέκεται προς την κατεύθυνση του ατμού που εξέρχεται από την κυψέλη.

Επίδραση σε γόνο και ενήλικες μέλισσες

Από την άλλη, δικές μας ολοκληρωμένες μελέτες καταδεικνύουν την περίοδο του Φθινοπώρου με περιορισμένο γόνο μετά από 6 εφαρμογές ότι υπάρχει επίδραση σε ατελή στάδια του γόνου (αυγά και προνύμφες 24 ωρών της τάξης του 25% και 15% αντίστοιχα μετά τις εφαρμογές) καθώς και μείωση σε ενήλικες μέλισσες 15% δύο μήνες μετά. Την Άνοιξη επίσης μετά από 6 εφαρμογές με αρκετά πλαίσια γόνου η επίδραση κυμάνθηκε (σε αυγά και προνύμφες 24 ωρών 25% και 20% αντίστοιχα μετά τις εφαρμογές) καθώς και μείωση σε ενήλικες μέλισσες 10% δύο μήνες μετά.

Διαφορές εποχών και ερμηνεία αποτελεσμάτων

Η ποσοστιαία διαφορά επίδρασης στις ενήλικες μέλισσες μεταξύ Φθινοπώρου και Άνοιξης, (αν και δεν υπάρχουν μεγάλες διαφορές επίδρασης στον ανοιχτό γόνο μετά από μαρκάρισμα και μετρήσεις πριν και μετά από κάθε εφαρμογή) οφείλεται στην αριθμητική υπεροχή του ανοιχτού γόνου που είναι πολύ μεγαλύτερη και συνεχής την Άνοιξη από ότι το Φθινόπωρο που παρουσιάζει αυξομειώσεις, όπως επίσης και στο στάδιο εξέλιξης του αναπτυσσόμενου γόνου όταν εισέρχεται η σκόνη στην κυψέλη.

Αποτελεσματικότητα και πρωτόκολλα εφαρμογής

Η μέθοδος της εξάχνωσης είναι πολύ αποτελεσματική την περίοδο του χειμώνα ή σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο αν εφαρμόσουμε τεχνητή διακοπή του γόνου σε ξεγονιασμένα μελίσσια που αγγίζει το 98%. Η μείωση όμως του πληθυσμού 2 μήνες μετά τις εφαρμογές παρέμεινε στο 15%. Προτείνονται δύο εφαρμογές ανά διάστημα 7 ημερών η μία από την άλλη σε μελίσσια χωρίς γόνο, ενώ σε περίοδο πλήρης ανάπτυξης με πολλά πλαίσια γόνο απαιτούνται 6 εφαρμογές ανά 4 ημέρες για να πετύχουμε ένα ποσοστό που δεν θα υπερβαίνει το 80% την Άνοιξη.Ωστόσο, νεότερες μελέτες δείχνουν ότι οι επαναλαμβανόμενες εφαρμογές εξάχνωσης κατά την περίοδο παρουσίας γόνου δεν επαρκούν πάντα για να μειώσουν τη βαρρόα κάτω από τα όρια επέμβασης (Berry et al., 2022).

Απόδοση, απώλειες και επιπτώσεις στον πληθυσμό

Την περίοδο για παράδειγμα του Φθινοπώρου όπου υπάρχει γόνος, (όχι Ανοιξιάτικος) με ότι αυτό συνεπάγεται η αποτελεσματικότητα είναι λίγο υψηλότερη και αγγίζει το 92% περίπου μετά από έξι εφαρμογές. Επίσης παρατηρήθηκε τις περιόδους που πραγματοποιούνται 6 εφαρμογές να υπάρχει 2% απώλεια σε βασίλισσες. Να σημειώσουμε, όταν υπολογίσουμε μία επίδραση π.χ 20 % σε ενήλικες μέλισσες σε απόλυτους αριθμούς σε ένα σφιχτό μελίσσι με 6 πλαίσια πληθυσμό αποτελείται από περίπου 13.200 μέλισσες.

Με την απώλεια του 20% σημαίνει ότι αυτό το μελίσσι θα συνεχίσει με ένα πλαίσιο πληθυσμό λιγότερο δηλαδή θα μείνει στα 5 πλαίσια. Ειδικά την περίοδο του Χειμώνα στην μείωση πληθυσμού μπορούν να συντελέσουν και άλλοι παράγοντες όπως βαρρόα, νοζεμίαση, μείωση πληθυσμού λόγω γήρανσης, εξάντλησης ή μη ανανέωσης πληθυσμού από έλλειψη γυρεοδοτικών φυτών.

Γενικές οδηγίες και περιορισμοί εφαρμογής

Ποιο σκεύασμα χρησιμοποιούμε το χειμώνα χωρίς καμία επίδραση στο μελίσσι! Δεν ακυρώνουμε την εξάχνωση απλά αποτυπώνουμε την πραγματική εικόνα σε όλες τις εποχές του έτους. Αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο και το μόνο που χρειάζεται είναι να εφαρμοστεί σωστά την κατάλληλη εποχή.

Είναι πολύ σημαντικό να εφαρμόζουμε ολοκληρωμένο πρόγραμμα καταπολέμησης σύμφωνα με τα προτεινόμενα, να τηρούμε ακριβώς το χρονοδιάγραμμα γιατί υπάρχει μεγάλη διακύμανση στην αποτελεσματικότητα μετά από κάθε εφαρμογή σκοτώνοντας μόνο τα ενήλικα βαρρόα που θα βρεθούν πάνω στις ακμαίες μέλισσες.

Δεν γίνεται εξάχνωση όταν επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες την περίοδο εκείνη. Επιλέγουμε μία ηλιόλουστη ημέρα να είναι απλωμένο το μελίσσι για να γίνει και καλή διασπορά των κρυστάλλων στο εσωτερικό της κυψέλης μεταξύ των ενήλικων μελισσών.

Παρακολούθηση και παράγοντες αποτελεσματικότητας

Επίσης σημαντικό είναι να ελέγχουμε το ποσοστό προσβολής στο μελισσοκομείο ακόμη και μετά την χρήση γιατί ο αριθμός των νεκρών βαρρόα που μετράμε δεν αποτελεί δείκτη αποτελεσματικότητας. Είναι σημαντικό όχι μόνο να παρακολουθούμε τι πέφτει αλλά και τι μένει μέσα στην κυψέλη.

Η προτροπή και οι αναφορές σε ξένη βιβλιογραφία δεν αποτελεί ασφαλή χρήση στην Ελλάδα, μολονότι οι παράγοντες διαφέρουν από Χώρα σε Χώρα. Διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες όπως η υγρασία, η θερμοκρασία που εξαρτώνται από τη θέση του μελισσοκομείου, η διαχείριση, η ποικιλομορφία των μελισσών μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα γενικότερα. Μια κυψέλη τοποθετημένη σε μια ηλιόλουστη και πιο ζεστή περιοχή θα επέτρεπε μια πιο αποτελεσματική θεραπεία.

Η εξωτερική θερμοκρασία όχι μόνο θα επηρέαζε την απελευθέρωση της θεραπευτικής ουσίας στην επιφάνεια του σώματος των μελισσών, αλλά θα είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο στη δραστηριότητα των μελισσών. Ένας μεγαλύτερος πληθυσμός θα μπορούσε να ευνοήσει τη διασπορά του προϊόντος και κατά συνέπεια θα επιτύχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Επιπλέον, η ανιχνευόμενη μεταβλητότητα της αποτελεσματικότητας από μελίσσι σε μελίσσι αλλά και του μελισσοκομείου που πιθανά να επηρεάζεται από βιολογικούς ή/και κλιματικούς παράγοντες θέτει μια πρόκληση όσον αφορά τον προσδιορισμό των παραγόντων που είναι σημαντικοί.

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗ ΒΑΡΡΟΑ

Για να ξέρετε γιατί κάτι δεν λειτουργεί, είναι καλό να γνωρίζετε αρχικά πώς λειτουργεί. Οι θεραπείες για τη βαρρόα, ή καλύτερα: οι δραστικές ουσίες, παρεμβαίνουν στο μεταβολισμό των ακάρεων. Για παράδειγμα, η αμιτράζη επηρεάζει συγκεκριμένους νευρολογικούς μηχανισμούς. Έτσι, η αμιτράζη επηρεάζει έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο. Άλλες ουσίες επηρεάζουν το μεταβολισμό με γενικότερο τρόπο.

Το οξαλικό οξύ δρα μέσω της οξύτητάς του, δηλαδή πιθανώς παρεμβαίνει σε διαφορετικούς μηχανισμούς στο μεταβολισμό της βαρρόα. Ακόμα δεν γνωρίζουμε πώς ακριβώς. Κατά γενικό κανόνα, θα μπορούσε κανείς να πει ότι τα συνθετικά βαρροκτόνα είναι πιο συγκεκριμένα, ενώ οι δραστικές ουσίες φυσικής προέλευσης έχουν πιο γενική δράση. Λάβετε αυτό υπόψη, είναι σημαντικό για την κατανόηση του κινδύνου αντοχής στις θεραπείες βαρρόα.

Τέλος, ένα άλλο πράγμα που ευνοεί την αντίσταση: χρησιμοποιώντας πάντα την ίδια ουσία. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα ότι μερικά βαρρόα αντιμετωπίζουν καλύτερα μια συγκεκριμένη δραστική ουσία από άλλα. Ας πούμε, αρρωσταίνουν αλλά δεν πεθαίνουν. Κατά συνέπεια, θα αναπαραχθούν με μεγαλύτερη επιτυχία από εκείνους που… καλά, πεθαίνουν και δεν μπορούν πια. Αυτό σημαίνει ότι μετά από λίγο έχετε μόνο αυτούς που αρρωσταίνουν αλλά δεν πεθαίνουν. Και συνεχίζετε να καταστρέφετε τα μελίσσια διότι πλέον αναπαράγονται βαρρόα τα οποία είναι ανθεκτικά σε κάποια δραστική ουσία.

Επιστημονική τεκμηρίωση και ανάπτυξη ανθεκτικότητας

Η συστηματική και επαναλαμβανόμενη χρήση των ίδιων δραστικών ουσιών μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη ανθεκτικών πληθυσμών βαρρόα, ιδιαίτερα στα συνθετικά βαρροκτόνα. Για τον λόγο αυτό, οι σύγχρονες στρατηγικές αντιμετώπισης βασίζονται στην εναλλαγή δραστικών ουσιών και στην ολοκληρωμένη διαχείριση της βαρρόα (Integrated Pest Management – IPM) (Rosenkranz et al., 2010).

Το οξαλικό οξύ θεωρείται σήμερα μία από τις σημαντικότερες οργανικές ουσίες για τη διαχείριση της βαρρόα, ιδιαίτερα σε περιόδους απουσίας γόνου, παρουσιάζοντας υψηλή αποτελεσματικότητα και χαμηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας σε σύγκριση με αρκετά συνθετικά σκευάσματα. Παρότι η ανθεκτικότητα στο οξαλικό οξύ θεωρείται λιγότερο τεκμηριωμένη σε σχέση με τα συνθετικά ακαρεοκτόνα, η πιθανότητα μειωμένης ευαισθησίας πρέπει να παρακολουθείται συστηματικά (Kosch et al., 2024).

Συμπέρασμα

Η χρήση του οξαλικού οξέος αποτελεί ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο αντιμετώπισης της βαρρόα όταν εφαρμόζεται σωστά, τη σωστή χρονική περίοδο και με αυστηρή τήρηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας. Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από:
• την παρουσία ή απουσία γόνου,
• τη θερμοκρασία περιβάλλοντος,
• τη σωστή δοσολογία,
• και τη γενικότερη κατάσταση του μελισσιού.

Η συνεχής παρακολούθηση των επιπέδων προσβολής και η εναλλαγή μεθόδων αντιμετώπισης αποτελούν βασικές αρχές της σύγχρονης διαχείρισης της βαρρόα, συμβάλλοντας στη διατήρηση υγιών και παραγωγικών αποικιών.

Tools and Supplies

• Οξαλικο οξύ διένυδρο
• χαρτοταινίες 40-45 εκ. μήκος, 3 εκ. πλάτος και 2-3 χιλιοστά πάχος.
• Γλυκερίνη
• Μυρμικικό οξύ
• Ποτήρι ζέσεως μεγάλο (3 λίτρων )
• θερμόμετρο
• υδατόλουτρο
• Ειδική συσκευή εξάχνωσης
• Ζυγαριά ακριβείας
• Σύριγγα 5 ml

Warning

Για την παρασκευή των ταινιών:
Το οξαλικό θα πρέπει να θερμαίνεται όχι πάνω από 70 βαθμούς ,
Να προσθέτουμε το μυρμηκικό όταν το μείγμα είναι σε θερμοκρασία δωματίου

Στην ενστάλαξη:
Το οξαλικό θα πρέπει να έχει διαλυθεί πολύ καλά. Δεν γίνεται εφαρμογή κατά τη διάρκεια του Χειμώνα όταν επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες. 10-12 βαθμούς κελσίου η κατώτερη επιτρεπόμενη θερμοκρασία για εφαρμογή.

Στην εξάχνωση:
Αυστηρά μέτρα προστασίας για την υγεία μας που συνεπάγεται μάσκα full face με ειδικά φίλτρα και γάντια. Μετά από 6 εφαρμογές παρατηρείται μία μικρή καθυστέρηση στην ανάπτυξη του μελισσιού σε σχέση με το μάρτυρα καθώς και μικρός αριθμός αντικατάστασης βασιλισσών.