Δημιουργία τεχνητών σμηνών ως βιοτεχνική μέθοδος ελέγχου της βαρρόα.

Πώς λειτουργεί η μέθοδος
Η βαρρόα αναπαράγεται αποκλειστικά μέσα στον σφραγισμένο γόνο των μελισσών. Η μέθοδος του τεχνητού σμήνους διακόπτει αυτόν τον κύκλο αναπαραγωγής. Η δημιουργία τεχνητού κενού γόνου (brood break) θεωρείται μία από τις αποτελεσματικότερες βιοτεχνικές στρατηγικές ολοκληρωμένης διαχείρισης της βαρρόα, καθώς περιορίζει δραστικά την αναπαραγωγή του ακάρεος χωρίς χρήση συνθετικών ακαρεοκτόνων (Rosenkranz et al., 2010). Η πλειονότητα των ακάρεων βρίσκεται στον σφραγισμένο γόνο. Με την απομάκρυνση των πλαισίων γόνου, απομακρύνεται ταυτόχρονα και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της βαρρόα.
Ειδικότερα, η μέθοδος εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι οι βαρρόα, που βρίσκονται πάνω στις ενήλικες μέλισσες, είναι πλέον ευάλωτες σε οποιαδήποτε επαφή με ακίνδυνα για τις μέλισσες φάρμακα, όπως το οξαλικό οξύ, καθώς δεν υπάρχει σφραγισμένος γόνος για να κρυφτούν.
 
Βήματα εφαρμογής
 
Η διαδικασία αυτή πρέπει να εφαρμοστεί σε δυνατά μελίσσια κατά τη διάρκεια περιόδου ανθοφορίας.
Προετοιμασία: Τοποθετήστε μια καθαρή, άδεια κυψέλη (με νέα φύλλα κηρήθρας ή χτισμένα πλαίσια) στη θέση της αρχικής κυψέλης.
Μεταφορά βασίλισσας: Βρείτε τη βασίλισσα και τοποθετήστε την με προσοχή στη νέα κυψέλη. Αυτό είναι το νέο, τεχνητό σμήνος.
Μεταφορά πληθυσμού: Τινάξτε όλες τις μέλισσες από τα πλαίσια της αρχικής κυψέλης μπροστά στην είσοδο της νέας. Οι μέλισσες θα περπατήσουν μέσα στη νέα τους κατοικία.
Απομάκρυνση του γόνου: Αφαιρέστε όλα τα πλαίσια με γόνο και ελάχιστο πληθυσμό από την αρχική κυψέλη. Αυτός ο γόνος περιέχει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού βαρρόα και πρέπει να απομακρυνθεί από το μελισσοκομείο. Συγκεντρώνετε τα πλαίσια αυτά σε στοίβα (κυψέλη ως βάση με 3-4 πατώματα). Όταν ξεγονιάσει  κάνετε εφαρμογή με οξαλικό οξύ (π.χ. με ενστάλαξη ή εξάχνωση). Οι νεαρές και καθαρές από βαρρόα μέλισσες είναι έτοιμες ή να ενισχύσουν άλλα μελίσσια ή να δημιουργήσουν νέες παραφυάδες με εισαγωγή βασιλικού κελιού ή γονιμοποιημένης βασίλισσας αν υπάρχει.
Σίτιση: Εάν δεν υπάρχει επαρκής ροή νέκταρος, ταΐστε το νέο σμήνος με σιρόπι για να ενθαρρύνετε το χτίσιμο των νέων κηρηθρών.
Θεραπεία: Εφαρμόστε μια θεραπεία στο νέο μελίσσι που δημιουργήθηκε χωρίς γόνο με βάση το οξαλικό οξύ (π.χ. με ενστάλαξη ή εξάχνωση), καθώς δεν υπάρχει σφραγισμένος γόνος και η θεραπεία θα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική ενάντια στα ακάρεα που βρίσκονται πάνω στις μέλισσες.

Πλεονεκτήματα & Μειονεκτήματα
 
Πλεονεκτήματα:
Υψηλή αποτελεσματικότητα: Η μέθοδος μπορεί να απομακρύνει ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των ακάρεων (έως και 90%), καθώς απομακρύνεται το σύνολο του σφραγισμένου γόνου.
Χωρίς υπολείμματα: Είναι μια βιοτεχνική μέθοδος που δεν αφήνει υπολείμματα χημικών στο κερί ή στο μέλι.
Ανανέωση κηρηθρών: Παρέχει την ευκαιρία για την αντικατάσταση παλιών και επιβαρυμένων κηρηθρών με νέες.
Μειονεκτήματα:
Απώλεια παραγωγικότητας: Το μελίσσι χάνει έναν ολόκληρο κύκλο γόνου, γεγονός που μειώνει τον πληθυσμό του και επηρεάζει την παραγωγικότητα του μελιού για ένα διάστημα.
Πρόκληση στρες: Η διαδικασία είναι αγχωτική για τις μέλισσες και απαιτεί προσεκτικούς χειρισμούς από τον μελισσοκόμο.
Χρονοβόρα: Η εύρεση της βασίλισσας και το τίναγμα των μελισσών είναι χρονοβόρες διαδικασίες.

Για να κατανοήσουμε σε βάθος τη μέθοδο, πρέπει να εμβαθύνουμε στους βιολογικούς λόγους για τους οποίους είναι τόσο αποτελεσματική.
Ο βιολογικός κύκλος της βαρρόα χωρίζεται σε δύο φάσεις:
Φορετική φάση (Phoretic Phase): Το θηλυκό άκαρι βρίσκεται πάνω στο σώμα μιας ενήλικης μέλισσας. Στη φάση αυτή, η βαρρόα τρέφεται με το λίπος της μέλισσας και είναι ευάλωτη σε εξωτερικές θεραπείες.
Φάση αναπαραγωγής: Το θηλυκό άκαρι εισέρχεται σε ένα κελί γόνου λίγο πριν σφραγιστεί. Μόλις το κελί σφραγιστεί, το άκαρι γεννά τα αυγά του και τα νέα άκαρι αναπτύσσονται, τρεφόμενα από τον αναπτυσσόμενο γόνο.
 
Η μέθοδος του τεχνητού σμήνους εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι η πλειονότητα των ακάρεων (περίπου το 80-90%) βρίσκεται στη φάση αναπαραγωγής, κρυμμένη μέσα στον σφραγισμένο γόνο. Με την απομάκρυνση του γόνου, απομακρύνουμε και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της βαρρόα.
Επιπλέον, η δημιουργία κενού γόνου σημαίνει ότι όλες οι εναπομείνασες βαρρόα που βρίσκονται πάνω στις μέλισσες και αποτελεί το ιδανικό παράθυρο για να εφαρμόσουμε μια αποτελεσματική θεραπεία κατά της βαρρόα, καθώς τα ακάρεα δεν έχουν πού να κρυφτούν.
Χρονοδιάγραμμα Θεραπείας με Οξαλικό Οξύ
Το οξαλικό οξύ είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό όταν δεν υπάρχει σφραγισμένος γόνος, καθώς δρα μόνο ενάντια στα άκαρεα που βρίσκονται πάνω στις μέλισσες. Η αποτελεσματικότητα του οξαλικού οξέος αυξάνεται σημαντικά σε συνθήκες πλήρους απουσίας γόνου, καθώς όλα τα ακάρεα βρίσκονται στη φορετική φάση πάνω στις ενήλικες μέλισσες (Gregorc & Planinc, 2001).
Πρώτη εφαρμογή: Αμέσως μετά τη δημιουργία του τεχνητού σμήνους και την αφαίρεση του γόνου. Με αυτόν τον τρόπο, εξοντώνουμε όλα τα φόρετικά ακάρεα.
Δεύτερη εφαρμογή (προαιρετική αλλά συνιστάται): Μετά από περίπου 3 εβδομάδες (21 ημέρες). Εάν η βασίλισσα έχει ξεκινήσει την ωοτοκία και ο γόνος έχει αρχίσει να αναπτύσσεται, μπορεί να υπάρχουν νέα βαρρόα που έχουν αναπτυχθεί. Η δεύτερη εφαρμογή διασφαλίζει ότι και αυτά εξοντώνονται.

Πρακτικές συμβουλές και κίνδυνοι
Εποχή εφαρμογής: Η ιδανική περίοδος είναι νωρίς το καλοκαίρι, κατά τη διάρκεια μιας καλής ανθοφορίας, ώστε το μελίσσι να μπορέσει να ανακάμψει γρήγορα.
Πρόληψη σμηνουργίας: Το τεχνητό σμήνος είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος να εκμεταλλευτείτε τη φυσική τάση της μέλισσας για σμηνουργία, αλλά πρέπει να γίνεται πριν το μελίσσι σμηνουργήσει από μόνο του.
Κίνδυνος απώλειας βασίλισσας: Η εύρεση και ο χειρισμός της βασίλισσας είναι το πιο κρίσιμο στάδιο. Μια χαμένη βασίλισσα μπορεί να αποδυναμώσει ανεπανόρθωτα το μελίσσι. Χειριστείτε τη με μεγάλη προσοχή.
Συνδυαστική αντιμετώπιση: Η μέθοδος του τεχνητού σμήνους λειτουργεί καλύτερα ως μέρος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης της βαρρόα. Η σύγχρονη ολοκληρωμένη διαχείριση της βαρρόα (Integrated Pest Management – IPM) βασίζεται στον συνδυασμό βιοτεχνικών μεθόδων, παρακολούθησης φορτίου ακάρεων και περιορισμένης χρήσης εγκεκριμένων οργανικών ουσιών ή ακαρεοκτόνων (Jack & Ellis, 2021). Η ολοκληρωμένη διαχείριση της βαρρόα βασίζεται ακριβώς σε αυτόν τον συνδυασμό μεθόδων, με στόχο τη μακροχρόνια μείωση του φορτίου ακάρεων και τον περιορισμό της υπερβολικής χρήσης ακαρεοκτόνων (Van Der Steen & Vejsnæs, 2021). Μπορεί να συνδυαστεί με την επιλογή ανθεκτικών βασιλισσών, την τακτική παρακολούθηση του πληθυσμού της βαρρόα και τη χρήση άλλων βιοτεχνικών ή φυσικών μεθόδων.
Η μέθοδος αυτή, αν και απαιτεί κόπο, προσφέρει έναν ισχυρό και βιολογικό τρόπο για τον έλεγχο της βαρρόα, διασφαλίζοντας την υγεία του μελισσοκομείου σας χωρίς τη χρήση χημικών ουσιών.

Συμπέρασμα

Η δημιουργία τεχνητών σμηνών αποτελεί μία από τις σημαντικότερες βιοτεχνικές μεθόδους ελέγχου της βαρρόα στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης του παρασίτου (IPM). Η μέθοδος βασίζεται στη διακοπή του κύκλου αναπαραγωγής της Varroa destructor μέσω της δημιουργίας κενού γόνου και μπορεί να μειώσει σημαντικά το φορτίο ακάρεων χωρίς χρήση συνθετικών ακαρεοκτόνων.

Η αποτελεσματικότητά της αυξάνεται ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με εφαρμογή οξαλικού οξέος σε συνθήκες απουσίας σφραγισμένου γόνου, καθώς τότε τα ακάρεα βρίσκονται εκτεθειμένα στη φορετική φάση πάνω στις ενήλικες μέλισσες. Παράλληλα, η μέθοδος συμβάλλει στην ανανέωση των κηρηθρών, στη μείωση χημικών υπολειμμάτων και στη συνολική βελτίωση της υγιεινής του μελισσοκομείου.

Παρότι απαιτεί εμπειρία, σωστό χρονισμό και αυξημένη εργασία από τον μελισσοκόμο, η τεχνική του τεχνητού σμήνους αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για βιώσιμη και βιολογική διαχείριση της βαρρόα, ειδικά όταν εντάσσεται σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα παρακολούθησης και ελέγχου του παρασίτου (Rosenkranz et al., 2010; Jack & Ellis, 2021; Van Der Steen & Vejsnæs, 2021).

Βιβλιογραφία

Gregorc, A., & Planinc, I. (2001). Acaricidal effect of oxalic acid in honeybee (Apis mellifera) colonies. Apidologie, 32(4), 333–340. DOI: 10.1051/apido:2001133

Jack, C. J., & Ellis, J. D. (2021). Integrated pest management control of Varroa destructor (Acari: Varroidae), the most damaging pest of (Apis mellifera L.(Hymenoptera: Apidae)) colonies. Journal of Insect Science, 21(5), 6. DOI: 10.1093/jisesa/ieab058

Rosenkranz, P., Aumeier, P., & Ziegelmann, B. (2010). Biology and control of Varroa destructor. Journal of Invertebrate Pathology, 103, S96–S119. DOI: 10.1016/j.jip.2009.07.016

Van Der Steen, J., & Vejsnæs, F. (2021). Varroa control: A brief overview of available methods. Bee World, 98(2), 50-56. DOI: 10.1080/0005772X.2021.1896196

Tools and Supplies

• Κυψέλες, κηρήθρες
• Βασιλικά κελιά
• Κλουβάκια εισαγωγής βασιλισσών
• Γονιμοποιημένες βασίλισσες