Verruimen van de kast ter verhindering van zwermen

Zwermen is een natuurlijk fenomeen onder bijenkolonies in het voorjaar. Hierbij vertrekt een oude koningin met de meeste bijen (~70%). Een jonge, maagdelijke koningin blijft achter met de overige, jongste bijen (~30%) en het broed. Zo vermeerderen bijenkolonies zich. Sommige imkers verkiezen de natuur haar gang te laten gaan. Soms is het mogelijk de vertrekkende zwerm zelfs gewoon op te vangen, zoals in een lokkast. Alhoewel zwermen een gunstig effect heeft tegen ziektes, brengt dit proces ook heel wat energieverlies met zich mee. De achterblijvende kolonie is soms zelfs te zwak om zich volledig te herstellen tegen de volgende winter, zeker wanneer dit gebeurt in een gebied met onvoldoende dracht. Verder kunnen opduikende zwermen ontevredenheid veroorzaken bij de buren wanneer deze bij hen verschijnen, zeker als je in een stedelijk gebied leeft. Zij weten vaak niet wat ermee gedaan. In zulke gebieden vinden vele zwermen trouwens geen goed onderkomen en kunnen deze dus teloor gaan.

De eenvoudigste manier om een kolonie meer ruimte te geven voor zwermpreventie is het toevoegen van een broedbak of honingzolders (cfr. Toevoegen van honingzolders ter preventie van zwermen). Andere gaan uit van het nabootsen van een zwerm (kunstzwerm), zoals het maken van een aflegger alvorens een kolonie zelf beslist andere oorden op te zoeken. Echter wil men niet altijd meer kolonies creëren. Daarom focussen wij bij deze op het maken van tussen(bodem)afleggers en de Demaree-methode, twee methodes die eigenlijk vanuit dezelfde idee vertrekken: de vliegbijen en huisbijen van elkaar scheiden om de zwermdrift te verminderen, door het splitsen van het broednest, zonder de bijenkast in zijn geheel te splitsen. Wanneer je zwermcellen hebt gespot of vermoedt dat de kolonie kan gaan zwermen, kun je deze methodes toepassen om het zwermen te verhinderen.

Tussen(bodem)aflegger

Het volgende stappenplan voor een tussen(bodem)aflegger laat toe om tegelijk ook een varroabehandeling met oxaalzuur uit te voeren. Een eenvoudiger alternatief kun je op de volgende links vinden: Tussenaflegger – konVIB; Tussenaflegger – Imkerpedia.

Dag 0: plaats een nieuwe bak klaar met opgewerkte, eventueel net geslingerde, wasramen, wat voeding (honingramen) en een stuifmeelraam op een bodem op de plaats van het moedervolk. Plaats hierin 2 ramen die enkel jong, open broed (maximum 5 dagen oud) bevatten, samen met de opzittende bijen. Schud een aantal extra ramen jonge bijen (1-2 kg) af en voeg de koningin toe. Zorg voor voldoende zorgbijen in de onderste bak met open broed! Voeg in de oorspronkelijke bijenkast de twee ramen toe die je verwijderde uit de nieuwe broedkamer. Breek ook alle zwermcellen als die er zijn. Plaats boven de nieuwe bak een tussenbodem (dekplank met vliegopening bovenaan) en daarboven de oude broedbak. Alle haalbijen zullen afvliegen en op de aflegger onderaan terugvliegen. Hierdoor dooft de zwermstemming. Als er een goede dracht is, zullen de vliegbijen in de onderste broedkamer nectar afleggen.

Opmerking: Indien je de tussenaflegger maakt in een drachtarme periode (bv. na het slingeren van de zomeroogst), kan je beter een voederbak op de tussenaflegger plaatsen.

© Kamiar Torabi

© Kamiar Torabi

© Kamiar Torabi

Dag 11: breek mogelijke redcellen in de bovenste bak als je geen nieuwe moer wil kweken. Je kan nu een raam open broed, een ‘vangraam’, uit de onderste bak naar boven hangen om zoveel mogelijk mijten te lokken en deze verzameld te houden.

© Kamiar Torabi

© Kamiar Torabi

Dag 24: vernietig het ‘vangraam’ wanneer het broed gesloten is. Voer de varroabehandeling uit in de oude broedkamer waar alle resterende oude broed ondertussen is uitgelopen. Besproei hiervoor alle bijen uit de bovenste bak met een 3,5% oxaalzuuroplossing.

Na 27 dagen kunnen beide bakken herenigd worden. Bij een goede dracht kan er zelfs een honingzolder toegevoegd worden.

Demaree-methode

Verzet de volledige bijenkast, behalve de bodem, een kleine meter en zet een nieuwe broedkamer (of zelfs twee als je wil) met ramen met waswafels of opgebouwde raten op de bodem. Verwijder twee ramen in het centrum van deze nieuwe broedkamer. Zoek de koningin in de oorspronkelijke bijenkast en plaats deze met twee ramen uitsluitend gesloten broed met opzittende bijen (geen open broed) in de nieuwe broedkamer. Duw de overige ramen in de oorspronkelijke bijenkast samen en voeg aan een zijkant de twee ramen toe die je verwijderde uit de nieuwe broedkamer. Indien je maar één raam hebt met uitsluitend gesloten broed, kun je deze stap ook uitvoeren met één in plaats van twee ramen. Verwijder ook eventuele zwermcellen in de oorspronkelijke bijenkast. Deze doppen kun je toevoegen aan een andere volk dat een nieuwe koningin nodig heeft of vernietigen.

© Kamiar Torabi

© Kamiar Torabi

Plaats een koninginnenrooster op de nieuwe broedkamer met koningin. Vervolgens voeg je twee honingzolders met ramen (en was) toe en ten slotte de oorspronkelijke bijenkast met deksel. Indien je oorspronkelijke bijenkast uit twee broedbakken en/of eventueel al honingzolder(s) bestaat, kun je de tweede broedbak en/of de honingzolder(s) ook gebruiken in de plaats van de twee nieuwe honingzolders. Probeer wel zo veel mogelijk het open broed in de bovenste broedkamer te plaatsen.

© Kamiar Torabi

Deze methode laat toe dat de vliegbijen vrijelijk bewegen en naar buiten gaan. Je geeft de hele kolonie veel meer plaats, wat de kans op zwermen vermindert. De huisbijen zullen echter in het bovenste gedeelte blijven om voor het open broed te zorgen. Hierdoor zijn ze ver verwijderd van de koningin en nemen ze haar feromonen niet gewaar, waardoor ze denken dat ze gezwermd hebben. Indien er dus juist boven het koninginnenrooster open broed zou zijn, zouden de huisbijen in de buurt komen van de koningin, wat deze methode minder effectief zou maken. De vliegbijen zullen onderaan, dichtbij de vliegopening en in de honingzolders hun oogst afzetten, dichter bij de koningin, wat dus ook een zwerm nabootst.

© Kamiar Torabi

Controleer het broed in de bovenste kamer na een week op redcellen. Verwijder ze opnieuw. De huisbijen denken namelijk dat ze een nieuwe koningin nodig hebben. Indien je de redcellen niet verwijdert, zal de kolonie alsnog zwermen. Hierna zullen er bovenaan geen nieuwe redcellen verschijnen. De koningin zou aan de leg moeten zijn in de onderste broedkamer. Het gesloten broed uit stap 1 dat uitkomt zal het nieuwe broed verzorgen.

Nadat al het broed bovenaan is uitgekomen, zullen alle kamers boven het koninginnenrooster beschikbaar zijn om gevuld te worden met honing! Aangezien de oorspronkelijke bijenkast al haar energie heeft kunnen sparen door niet te zwermen of te splitsen, is er een groot potentieel voor honing- en pollenproductie, als er een goede dracht is natuurlijk. Na het uitkomen van het laatste broed bovenaan na 25 dagen, of bij de eerste honingoogst, kun je indien gewenst de bovenste broedkamer (met honing) verwijderen om de hoogte van de bijenkast te reduceren. Het is mogelijk dat de kolonie opnieuw neigingen toont om te zwermen. Je kan deze methode dan opnieuw toepassen, ten vroegste 25 dagen na de eerste keer, wanneer je de bovenste broedkamer kunt verwijderen.

© Kamiar Torabi

Met deze methode kun je het merendeel van de was in de broedkamer in één keer vernieuwen.

Referenties:

How to use the famous Demaree method of swarm control – Honey Bee Suite

Demaree swarm control – The Apiarist

Beekeeping | How To Keep A Hive From Swarming & Make Honey (youtube.com)

The Demaree Method – Barnsley Beekeepers

Swarm Control using the Demaree Method (youtube.com)

Kunstzwerm (bijenclub.com)

Het bijenvolk tijdelijk_broedloos maken.pdf

Tools and Supplies

• koninginnenrooster
• broedkamer(s) en honingzolder(s) met ramen
• tussenbodem (dekplank met vliegopening) voor tussen(bodem)aflegger

Warning

Alhoewel deze effectieve methodes zijn ter preventie van zwermen die veel honing kunnen opleveren, zijn deze ook redelijk arbeidsintensief en is het vereist de koninginnendoppen te vinden. Wel kun je met de gevonden zwermcellen nieuwe koninginnen kweken voor andere kolonies en kun je door het "delen" bij de tussenaflegger een doeltreffende varroabehandeling uitvoeren met oxaalzuur tijdens afwezigheid van gesloten broed.